Trentino, waar Noord en Zuid mekaar ontmoeten

22/11/2017 - Vlakbij de Oostenrijkse grens ligt het noordelijkste  wijngebied van Italië: Trentino-Alto Adige. De zuidelijke  helft van dit centraal alpiene gebied, met een méér Italiaans karakter, in de vallei van de Adige dankt zijn naam aan de stad Trento (herinner je je nog het Concilie van Trente uit de geschiedenislessen ?).

Het noordelijke  gedeelte, met een méér Germaans karakter en beter bekend als het sterk Duitstalige Zuid-Tirol, ligt aan de bovenzijde van de rivier Adige. Deze regio behoorde tot net na de Eerste Wereldoorlog toe aan het K.u.K Habsburgse Oostenrijk-Hongarije en werd in 1919 verenigd met Italië waarbinnen het evenwel een bijzondere status kreeg als autonome regio.

Trentino is een interessant maar nog veel te weinig bekend wijngebied dat bovendien nog  in de schaduw ligt van het hoger gelegen en meer gereputeerde Alto Adige. Het strekt zich uit tussen  Mezzolombardo in het noorden en Rovereto ten noordoosten van het Gardameer; centraal ligt haar hoofdstad Trento.  Een vierdaagse wijnreis, op uitnodiging van het Consorzio Vini del Trentino, was dus een echte ontdekkingsreis. Naast de bezoeken aan de belangrijkste coöperatieven bezochten we ook enkele familiale wijndomeinen.

De Trentinowijngaard  omvat zo’n 10.000 ha waarvan 77% beplant met witte (hoofdzakelijk pinot grigio, chardonnay en müller thurgau ) en 23% met blauwe druivenvariëteiten  (de autochtone teroldego, marzemino en lagrein maar ook merlot) met een totale opbrengst voor 2015 van 932.900 hl. De regio staat vooral bekend om zijn droge witte en mousserende wijnen.

Bodem, klimaat en wijnbouw

De hoogteligging van de wijngaarden varieert van 250 tot wel 1000 meter (grote dag-nachtschommelingen en dus goed voor het behoud van zuren). Samen met de expositie van de steile wijngaarden en de oriëntatie van de valleien zorgt dit voor een veelheid van microklimaten. In de vallei van de Adige hebben we een bodem van morene met hoog kalksteengehalte en alluviaal  keien en zand. Meer naar het oosten in de Val di Cembra bestaat de ondergrond uit graniet, kalk en vulkanisch porfier.

Klimatologisch kent de regio een alpien-continentaal klimaat met mediterrane invloeden: 300 dagen zon, weinig neerslag en meestal mooie nazomers – een geschenk tijdens de oogst.

Deze bergachtige regio heeft slechts 15% land verdeeld over veel kleine percelen, die handmatig bewerkt moeten worden. Vele particulieren zijn daarom ‘deeltijds’ wijnbouwer (800 werkuren/ha) en bewerken slechts een kleine wijngaard (1 ha); zij verkopen hun druiven  aan de coöperaties. Slechts 20% van de geoogste druiven worden door zelfstandige wijnboeren gevinifiëerd. 80% wordt gevinifiëerd en opgevoed door enkele grote coöperaties die uitstekend werken en  met hoogwaardige producten op de markt komen: Mezzacorona  (www.gruppomezzacorona.it), Rotari (www.rotari.it),Cavit ( www.cavit.it)

Van oudsher maakt men gebruik van de pergolamethode met als doel dat het gebladerte beschermt tegen hagel of felle zon. Zoekend naar kwaliteitsverbetering door rendementsverlaging, wint het Guyotsysteem aan populariteit in de nieuwere lager gelegen wijngaarden.

De appellaties

De regio telt één overkoepelende appellatie: DOC Trentino die goed is voor  645.000 hl in rood, wit en zoet. Daarnaast zijn de belangrijkste DOC’s, de DOC Trento of Trentodoc  goed voor zo’n 50.000hl mousserende wijn volgens de traditionele methode en de DOC Teroldego Rotaliano (Teroldego is een lokale druif, erfgenaam van de Franse Dureza) die goed is voor 43.000hl. De kleinere DOCs zijn de Lago di Caldaro, Casteller, Valdadige en Valdadige Terradeiforti. Bovendien heb je nog de IGTs met als voornaamsten de  IGT Vigneti delle Dolimiti (113.000 hl), de IGT Vallagarina (45.600 hl) en tenslotte de IGT Delle Venezie. 

Schuimwijnen

De bubbels uit Trentino, DOC Trento, zijn gemaakt volgens de traditionele methode met dezelfde druiven: chardonnay, pinot meunier en pinot nero. Na de tweede gisting in de fles volgt een rijping van minstens 15 maanden, hoewel de meeste cuvées een veel langere rijping krijgen met alle kwaliteitsverhogende  gevolgen vandien. De wijnen die we mochten proeven waren stuk voor stuk van niveau en behoren tot de beste Italiaanse mousserende wijnen. Hier zijn alvast onze vijf hartendieven.

Cantine Ferrari


Met zijn 5 miljoen flessen per jaar is Ferrari wereldwijd gezien de achtste producent van mousserende wijnen en dat van topniveau. Cantine Ferrari werd in 1902 door Giulio Ferrari gevestigd in Trento. Het bedrijf is overgenomen in 1952 door Bruno Lunelli en wordt nu geleid door de derde generatie van de familie Lunelli. De wijnbouw in de eigen wijngaarden  is sinds dit jaar gecertificeerd biologisch. Bovendien heeft Ferrari duurzame  contracten met méér dan 500 wijnboeren die ze technisch en oenologisch deskundig ondersteunen. Alle druiven worden handmatig geoogst.

Ferrari Perlé Nero Riserva 2009, Trentodoc
Het is een blanc de noir ( 100% pinot nero) van eigen wijngaarden (o.a. rond de prachtig gerestaureerde en te bezoeken Villa Margon op 400 meter hoogte). De frisgele schuimwijn met licht parelende belletjes heeft zo maar liefst zes jaar flesrijping achter de rug. In de neus mooi geconcentreerd en heel expressief. Mooi strak fruit  en licht getoast. Heel romig rond met een fijne minerale kern en lange afdronk. Een uitstekende maaltijdwijn.

Ferrari Perlé 2010, Trentodoc
Deze 100% chardonnay is hun vlaggenschip. De druiven zijn streng geselecteerden afkomstig van de hoogst gelegen wijngaarden. De wijn krijgt minimaal 5 jaar flesrijping. Strogele wijn met fijne pareling. Typerende chardonnay neus van appel, citrusfruit en amandelen met een toets van perzik. Verleidelijke smaak van fris krokant en sappig fruit. Puur en elegant met een smakelijke lange afdronk.
www.ferraritrento.it
www.raineri.bewww.tannico.be

Cesarini Sforza

Cesarini Sforza werd opgericht in 1974 door graaf Lamberto Cesarini Sforza die indertijd mousserende wijnen produceerde volgens de Charmatméthode. Vanaf 1986 werden Trentodoc wijnen geproduceerd volgens de traditionele methode. Sforza maakt nu deel uit van de coöperatie La Vis dat 800 ha wijngaarden bezit in het bovenste deel van de Cembra vallei, in Meano, Cortesano, Sorni en de heuvels van Pressano, Trento en Besagno: veel verschillende bodemsoorten dus en microklimaten en snoeiwijzen die garant staan voor een rijke variatie van  cuvées. Hun productie bedraagt 1,2 miljoen flessen per jaar. Wij weerhielden:

Cesarini Sforza 1673, Riserva 2009 Tridentum, Trentodoc, Cesarini Sforza
Deze cuvée verwijst naar de huwelijksdatum van Teresa Livia Cesarini en Federico Sforza. Het is een blanc de blanc van chardonnaydruiven geteeld met pergolageleiding op 550 tot 670 meter hoog gelegen wijngaarden in de Val di Cembra. Deze extra brut ( dosage 1,5g/l ) kreeg 72 maanden flesrijping.  Geprononceerd goudgele kleur met een fijne mousse. Geconcentreerde en complexe neus van rijpe perzik en kweepeer met een licht exotische toets. Rijk geschakeerde smaak met impressies van witte en gele bloemen en een snuifje gekonfijte limoen. Delicate zuren delicaat bestrooid met oosterse kruiden. Rijk, krachtig en tegelijk zwierig elegant met een lange wittebroodswekenfinale. Deze cuvée lijkt mij gedroomd bij bij een feestelijke oosters buffet.

Cesarini Sforza Aquila Reale, Riserva 2008, Trentodoc, Casarini Sforza
Deze blanc de blanc is de vrucht van 100% chardonnaydruivenpergolageleiduit de oude, 1 ha grote Maso Sette Fontane wijngaard in Valle di Cembra, op 500 m hoogte met westelijke expositie en een kalkrijkere ondergrond. 50% werd vergist op eiken vaten, de andere helft op inoxtanken. Deze cuvée kreeg  72 maanden flesrijping sur lattes. De productie bedraagt slechts 10.000 flessen.
Intens gele kleur met gouden reflectie. Zeer aromatische neus met diepgang: pompelmoes, rijp citrusfruit en sprankelende mineraliteit. Een volle en rijke mond van gekonfijt fruit, brioche en een snuifje gezouten boter. Complex en gedistingeerd elegant met zeer lange harmonische finale. Een klassewijn, gastronomisch polyvalent.
www.cesarinisforza.com

Letrari


Letrari is een familiaal wijndomein dat  23ha exploiteert in het meer zuidelijke deel van Trentino waar men  geniet van de warme namiddagwind afkomstig van het Gardameer; de zogenaamde Ora del Garda. Leonello Letrari was in de jaren 1960 een pionier inzake schuimwijn.

Letrari Riserva 2017 Dosaggio Zero, Trentodoc
Deze blend van 60% chardonnay en 40% pinot nero kwam als onze favoriet uit de degustatie van zo’n 130 wijnen op de jaarlijkse Mostra Vini del Trentino in het Palazzo Roccabruna (www.palazzoroccabruna.it) waaraan we hebben deelgenomen.
Mooie goudgele kleur en bruisende pareling. Een verleidelijke aromatische neus van fijn levendig citrusfruit met toetsen amandel en munt op een stukje brioche en wat snippers vanille. Rijk en complex in de mond. Karaktervolle en lange afdronk waarin rijpheid en mooie zuren harmonisch samenspelen.
www.letrari.it

Stille wijnen

Zeer uitgesproken  in Alto Adige maar ook in Trentino worden heel wat noordelijke druivenvariëteiten zoals riesling, kerner, gewürztraminer e.a. verbouwd. In Trentino maar in het bijzonder in de Val di Cembra gedijt de müller thurgau opperbest, dankzij haar ondergrond van vulkanisch porfier.

Villa Corniole

Dit wijnbedrijf  – met een eigen klein restaurant – van de familie Pellegrini ligt in de prachtige Cembra vallei met zijn amfitheatervormige terrassen met zicht op de toppen van de Dolomieten. Zij zijn een kleine maar duidelijk kwaliteitsgedreven producent van in totaal 60 000 flessen. Naast 5 ha in de Rotalianovlakte die geschikter is voor de lokale rode teroldego en lagrein, bezitten zij in deze vallei  5 ha voor hun witte druiven. Hun müller thurgau staat op 800 meter hoogte wat zorgt voor trage rijping met behoud van mooie zuren. Niet voor niets profileren zij zich als ambassadeur van elegante bergwijnen. 

Villa Corniole Müller Thurgau Petramontis 2015, Trentino DOC
Dit is een monocépage müller thurgau afkomstig van verschillende percelen uit de Val di Cembra, elk met een eigen ondergrond van ofwel vulkanisch porfier ofwel kalk. De Pellegrini’s hanteren de pergolamethode. De steile terrassen noodzaken een handmatige oogst. Fermentatie en opvoeding gebeurt op inox tanks.
Mooie geelgroene kleur. Een rijke aromatische neus van rozen en kamille bloemen.  Na walsen nog wat witte perziken en limoen met een licht exotische toets. In de mond veel fris en gespannen fruit, mineralig gestructureerd en een sappige lange finale. Een prachtige maaltijdwijn – wat mij betreft de mooiste müller thurgau die ik al geproefd heb – die smeekt naar asperges op zijn Vlaams of paling in het groen.
www.villacorniole.com

Endrizzi

Niet alleen geografisch ontmoeten noord en zuid elkaar. Christine Kemmler – een Duitse architecte met gevoel voor design en ecologie – huwde de Italiaanse Paolo Endrici – advocaat met gevoel voor de familiale zaak en bio wijnbouw –  en samen beheren ze de Cantina Endrizzi in  San Michele all’Adige dat in 1885 werd opgericht. Gedreven als ze zijn, beheren ze nu zo’n 55 ha wijngaard in Trentino en exploiteren ze recent ook  Serpaia di Endrizzi in de Toscaanse Maremma. Je kan in het historisch wijndomein ook terecht voor een hapje of zelfs voor huwelijksfestiviteiten.
Endrizzi  werkt expliciet milieuvriendelijk (minimale bestrijdingsmiddelen, geen gebruik van koper, o.a. vogels en vleermuizen garanderen insecten-bestrijding) in de wijngaard zowel als in de kelder ( werken met de zwaartekracht, beperkte ecologische voetafdruk). Zij opteerden meestal ,omwille van de kwaliteitsverhoging ,voor het weliswaar fragielere (voor o.a. nachtvorst)  Guyot geleidingssysteem.

Gran Masetto 2012, Vigneti delle Dolomiti Rosso IGP, Endrizzi
De teroldego (etymologisch: het goud uit Tirol?) is dé rode autochtone druif. De lagrein is er ook een afstammeling van.  Deze monocépage cuvée is hun paradepaardje op basis van uiterst zorgvuldig geselecteerde druiven uit de omliggende gemeenten Mezzolombardo en Mezzocorona.  Hier – anders dan in de historische Masettowijngaard – wordt er wel gewerkt met het traditionele pergolasysteem weliswaar met beperking van het rendement tot 50hl/ha. De helft van de druiven wordt ingedroogd (passito) en de wijn krijgt verder een lange rijping op barrique.
Een diep donker rode wijn met een volle weelderige neus van blauwe bosbessen en moerbei met kruidige toetsen en wat vanille. In de mond een korf barstensvol fris bosfruit en een puntje zwarte peper. Een romige en complexe textuur met zijdezachte tannines. Hij heeft een mooie evenwichtige opbouw, rijk en krachtig (15,5° alc) zonder een ogenblik te vermoeien en een finale die heel lang aanhoudt. Inderdaad een grote masetto voor bij het betere culinaire werk zoals een edele wildschotel.
www.endrizzi.it

Cantine d’Isera

Cantina d’Isera  – opgericht in 1907 als cantina sociale – is een coöperatie die 150 leden telt die samen zo’n 200ha wijngaarden in de heuvels  (met een ondergrond van basalt) van Isera beheren. 80 ha zijn beplant met de, aan de teroldego verwante, typische lokale rode laatrijpende marzemino d’Isera.

Etichetta Verde, Marzemino d’Isera 2015, Trentino Superiore DOC, Cantina d’Isera
Deze cuvée is op basis van 100% marzemino uit wijngaarden op 200 tot 400 meter hoogte en dus handmatig geoogst. Ze werden vergist op inoxtanks en verder opgevoed in betonnen cuves. Donkere robijnrode kleur met paarse schijn. Een neus van zwart en rood fruit met bloemige tonen. In de mond rijp en levendig fruit, stevige maar rijpe tannines met een mineralige sappige finale.
www.cantinaisera.it
www.dewitwines.be

 Cavit 

Gesticht in 1950, Cavit is uitgegroeid tot een consortium van 10 coöperaties met ruim 4.500 leden in Trentino. Zij produceren 60 miljoen flessen wijn per jaar (60% van de totale wijnproductie in Trentino) ,waarvan  80% wordt geëxporteerd.  Ze zijn gekend om hun premiumrange Altemasi. Wij kozen voor hun klein juweeltje: een vino santo, sinds 200 jaar een traditie in Trentino.

Arèle 2000, Vino Santo Trentino DOC, Cavit
Deze Vino Santo werd geproduceerd van 100% lokale nosiola druiven geoogst in de Valle dei Laghi aan de voet van de Dolomieten.  Alleen gezonde en niet- aangetaste druiven worden gebruikt voor het  drogingsproces, dat  gebeurt op traditionele rekken (‘Arèle’ in het plaatselijke dialect) op natuurlijk geventileerde zolders, gedurende 5 tot 6 maanden. Nadien worden ze geperst en vergist in kleine tanks, in het onderste gedeelte van de kelder. Vervolgens rijpt de wijn 5 tot 6 jaar in kleine oude eiken vaten. Nadien volgt nog eens 8 tot 10 maanden flesrijping in  halve liter flesjes.
Amberkleurig met oranje reflectie. In de rancio-neus citrusvruchten met zeste van sinaasappel en gedroogde witte druiven met een genster vanille. Een rijke volle mond van gekonfijte abrikozen en opgelegde ananas met honing van boterbloempjes. Mooie zuren zorgen voor evenwicht en elegantie. Samen met de fijne tannines krijgen we een lange finale  met een smakelijk bittertje op het einde. Is er nog iets beter om te eindigen in schoonheid ?
www.cavit.it
www.tannico.be

Tot slot

Als je op één van je volgende reizen naar Italië  de Brenner passeert op weg naar het hype Toscane, pauzeer dan een dagje  in Trento en geniet er van de deugddoende zon met lekker aangepaste wijnen bij een méérgangen Italiaanse keuken.

Het oude centrum met zijn prachtige dom en oude huizen met kleurrijke muurfresco’s lonen de moeite evenals een bezoek aan het prachtige nieuwe museum  MUSE (www.muse.it) van de beroemde architect Piano Renzo.

Johan De Groef

Voor andere artikels van ‘Op reis met IVV’, klik hier

 

Geef een reactie