Sagrantino de Montefalco, 3 jaar later

10/05/2019 - In februari 2016 kwam ik terecht in een charmant dopje op een heuvel van 450 meter hoog. Op dit ‘balkon van Umbria’, zoals het genoemd wordt, ontdekte ik wijnen op basis van een autochtoon druivenras dat tot eind jaren 1970 enkel hier stond aangeplant.

De tannines die ik destijds proefde waren als een schok! Ik vertrok uit Montefalco met meer vragen dan antwoorden. Drie jaar later besloot ik er opnieuw heen te gaan.
(Link naar artikel van 18/04/2016)

De origine van dit druivenras gaat zeer ver terug. Geen enkele DNA-test kan een link leggen met andere variëteiten. Zijn habitat is de streek rond Montefalco, te midden van Umbria. Waarom? Geen idee. Hoe dan ook wordt deze druif voor het eerst geciteerd door de franciscanen in geschriften die teruggaan tot 1549. Wijnen op basis van sagrantino zouden enkel gedronken worden op kerkelijke feestdagen. En in een tekst uit 1662 staat vermeld dat het rooien van wijnstokken sagrantino een grote overtreding is.

Het probleem van de tannines

Sagrantino is een druivensoort met kleine bessen die een dikke schil bezitten en in Italië het druivenras met het hoogste tanninegehalte. En misschien wel van heel de wereld, want hoger dan de tannines van cabernet sauvignon, nebbiolo en zelfs tannat. Tegelijk, aangezien deze druif in de tweede helft van oktober geoogst wordt, is sagrantino rijk aan suikers en zuren. Met dat potentieel zouden de wijnen ervan massief, geconcentreerd en krachtig moeten zijn. Maar vooral de polyfenolen, buiten dat die voor kleur zorgen, zorgen gemakkelijk voor wijnen die hard en wrang zijn. Ook een bittere finale is vaak het geval. Niet verwonderlijk dus dat sagrantino in het grootste deel van zijn bestaan voor zoete wijnen zorgde. Doordat de restsuikers behouden bleven, werden de tannines gemaskeerd en de hardheid verzacht. Deze wijnstijl vinden we nog steeds terug binnen de herkomstbenaming Sagrantino Passito DOCG. Niettemin vertegenwoordigt deze stijl niet meer dan 7% van de totale productie. De droge rode wijn past vandaag veel beter bij de huidige markt. Maar deze stijl is echter niet zonder problemen, zoals ik in 2016 schreef over de wijnen van 2012 : ‘Mijn palet werd snel geconfronteerd met een hoog tanninegehalte dat van rechtlijnige bitters naar een uitdrogend effect ging dat heel onrijp aandeed.’

De huidige evolutie

Met mijn vorige ervaringen in het achterhoofd wilde ik wijnen van 2015 proeven, klimatologisch gezien een ideaal wijnjaar: gezonde druiven, uitstekende suikerconcentraties en fenolische rijpheid. Ik wilde ook te weten komen welke keuzes domeinen maken om deze forse tannines de baas te kunnen: richting welke wijnstijl willen ze gaan? Wat doen ze om daar te geraken? De informatie die ik kreeg bezit echter soms verrassingen.

Het grootste werk zou in de wijngaarden worden verricht: nieuwe aanplantingen met speciale klonen en aangepaste entingen zijn mogelijkheden, met daarnaast aandacht voor de vorm van de wijnranken, het bladerdek, het ideale oogstmoment en de minutieuze selectie van de druiven. In de vinificatieruimte kan er gekozen worden voor verschillende interventies: ontstelen van de druiven, zachte persing, het gebruik van natuurlijke of geselecteerde gistcellen voor de vergisting. Sommige domeinen maken gebruik van micro-oxygénation, maar ook een voorzichtige klaring kan in sommige gevallen helpen. Maar de meest verrassende praktijk – ook al wordt dit weinig expliciet naar voren gebracht maar toch frequent toegepast – is dat een variabel percentage van de oogst wordt geperst zoals een witte wijn en waardoor we dus een ‘blanc de noir’ krijgen. De rest krijgt een normale maceratie, zij het ook variabel, van 15 tot 60 dagen, of zelfs meer in uitzonderlijke gevallen. Vervolgens wordt het wit en rood sap samengevoegd voor een wijn met een lager tanninegehalte. Niets illegaal dus, want in beide gevallen is het sap van sagrantinodruiven.

Deze scheiding van het sap enerzijds, de pitten en schillen anderzijds, sluit natuurlijk niet uit dat er industriële tannines worden toegevoegd, die zachter zijn dan die van sagrantino. Maar wordt dat echt gedaan? Goede vraag… ! Niettemin blijft ook geduld een zeer belangrijke factor voor de transformatie van de tannines.

Voor de Montefalco Sagrantino Secco DOCG bedraagt de minimale rijpingsduur 37 maanden, dit vanaf 1 december na elke oogst. Al naargelang de domeinen worden de wijnen opgevoed in barriques (minder dan enkele jaren geleden) of in foeders van 25 hl of meer, met in het algemeen weinig nieuw hout. Van deze officiële rijpingsduur moet minstens 12 maanden doorgaan in houten vaten en 4 maanden op fles. In de praktijk is de rijpingstijd vaak veel langer dan het wettelijke minimum. Sommige domeinen gaan tot 5 jaar of zelfs meer in speciale gevallen.

Mijn selectie: diversiteit en kwaliteit

Antica Azienda Agricola Paolo Bea

Een speciaal geval: na het proeven van een heleboel sagrantinowijnen was deze degustatie tijdens mijn verblijf in Montefalco het meest geslaagd. Een heuse ontdekking want hier wordt aangetoond dat dit druivenras, in combinatie met de betere terroirs van deze streek, in harmonieuze en complexe wijnen kunnen resulteren met een fijne tanninestructuur. Aan dit bijzondere domein en zijn wijnen wordt op onze website binnenkort een volledig artikel gewijd.
www.paolobea.com

Tabarrini

Een bekende figuur in de regio is Giampaolo Tabarrini die een van de allereersten was die wijnen van bepaalde percelen maakte. Met zijn 22 ha wijngaarden stelt hij wijnen voor die rijk zijn maar ook gebalanceerd, telkens met een diepgaande expressie. Misschien met vrij veel hout in hun jeugd, maar wel wijnen die zeer goed verouderen, zoals de Colle Grimaldesco 2006 die zeer vitaal overkomt ondanks zijn 15° alcohol, elegant en diepgaand. In wit herontdekte Giampaolo de trebbiano spoletino, een autochtone druif die niet gelinkt is aan de Toscaanse trebbiano. Hij maakt er de Adarmando mee, eveneens een wijn die zeer goed kan verouderen, zoals deze van 2006 die ik ter plaatse proefde: een synthese van generositeit en rechtlijnigheid, tegelijk diep, fluwelig en mineraal.
http://tabarrini.com

Romanelli

Dit domein dat in 2003 zijn eerste wijn produceerde bezit 8 ha wijngaarden. 10 jaar later was het biologisch gecertificeerd. Van deze 8 ha is 3 ha voorbehouden aan sagrantino, aangeplant op drie kleibodemtypes die telkens licht verschillen en met een aanplantingsdichtheid van 5000 stokken/ha. Deze percelen van klei en mergel zorgen voor de Montefalco Sagrantino die in 2014 sappig en harmonisch overkomt. In 2015 is deze wijn rijker met indrukken van zwarte bessen en woudvruchten, goed gestructureerd. De Medeo is op basis van de beste druiven van de meest kwalitatieve percelen van 100% klei. In de 2014 zorgt dat voor een brede en krachtige wijn. Een geur van pruimen, vlezige tannines en diepte vinden we in de Medeo van 2015, een wijn met een maceratie van 60 dagen en 16° alcohol.
www.romanelli.se

Moretti Omero

Dit domein met z’n hooggelegen wijngaarden is een voorloper op gebied van bio (1992). Sedert een jaar of drie weten ze me telkens te verleiden door het krokante fruit van hun sagrantino’s en met een frisheid die anders is dan bij de twee vorige domeinen. De Montefalco Sagrantino van 2014 bezit een opmerkelijke spanning, is sappig en fonkelend met indrukken van gepeperd fruit. De 2008 is nog steeds vitaal, balsemachtig en met impressies van menthol, terwijl de 2002 (met een vinificatie uit een ander tijdperk) de kracht van het terroir uitdrukt. De Vignalunga 2014 koppelt in een moeilijk wijnjaar elegante tannines aan vers fruit, met een fraaie structuur en veel kracht. Toch is het best nog even wachten tot het hout wat meer vervaagd is om er volop van te genieten.
www.morettiomero.it

Valdangus

Op deze familieboerderij doen ze aan polycultuur met hun koeien, varkens, graanvelden, olijfbomen en 8 ha wijngaarden. Enigzins merken we dat wijn niet hun enige specialiteit is, aangezien de kwaliteit tussen de diverse cuvées en wijnjaren nogal eens kan verschillen. De Sagrantino 2012 is een evenwichtige wijn met een mooie persoonlijkheid, een minerale frisheid en een zekere persistentie die een beetje wrang is. In vergelijking daarmee is de 2013 sappiger van smaak en de 2014 wat fletser en meer hoekig. De 2015 is nog een echte baby met zijn krachtige tannines en veel alcohol (16°). Een domein om te volgen.
www.cantinavaldangius.it

Tenuta Bellafonte

Om af te sluiten hebben we nog een speciaal geval: een domein dat in 2007 werd opgericht door een koppel dat van elders kwam, enigzins met een ruimere blik en niet onderworpen aan de traditie van de passito op basis van laat geoogste druiven. Peter Heilbron: ‘Om wijnen te bekomen die zodanig rijk zijn aan suikers en alcohol hadden producenten de gewoonte om overrijpe druiven te oogsten. Ik vind dat we vandaag deze visie moeten omkeren. Omwille van de huidige smaakvoorkeur van de meeste consumenten is het beter om vroeger te oogsten, om meer spanning en frisheid in de wijnen te hebben en af te stappen van de zogeheten typiciteit van sagrantino.’ Er wordt slechts één sagrantino voorgesteld waarvan een deel van de oogst een macération semi-carbonique ondergaat om het fruit en de frisheid te accentueren. De duur van de gisting is vrij kort en de opvoeding in foeders neemt 3 jaar in beslag. We hebben hier te maken met een nieuwe benadering van sagrantino. Zal deze opvolging kennen?
http://tenutabellafonte.it

www.consorziomontefalco.it

Bernard Arnould

Dossiers IVV, klik hier

Geef een reactie